مقاله - نقش فرهنگ در توسعه گردشگری روستایی
عامل فرهنگ و نقش آن در توسعه گردشگري روستايي
گردشگري از پديده هاي مهم اوائل قرن بيستم است، به عنوان يكي از منابع مهم اقتصادي و عاملي موثر در توسعه فرهنگي ، اجتماعي و اقتصادي جوامع انساني محسوب مي گردد. گردشگري روستايي گرايشي نوين در گردشگري مي باشد. امروزه گردشگري روستايي به عنوان يك راهبرد مي تواند با برنامه ريزي اصولي و شناسايي مزيت ها و محدوديت هاي گردشگري روستايي، نقش موثري در توسعه و تنوع بخشي به اقتصاد منطقه بر عهده داشته باشد. اما انچه در كشور ما به عنوان پتانسل و محدوديت ها مورد مطالعه قرار مي گيرد يا گرفته است صرفاً به عامل فيزيكي و چشم اندازهاي طبيعي پرداخته و كمتر به نقش و عامل فرهنگ چه در سطح مردم منطقه و چه از طرف گردشگران پرداخته اند. در اين مقاله كوشش مي شود تا نشان داده شود كه چگونه عامل فرهنگ بالاي يك روستا به عنوان يك محرك قوي در توسعه گردشگري عمل خواهد كرد و بر عكس آن نيز صادق است يعني اگر منطقه اي همه پتانسيل هاي يك منطقه نمونه گردشگري را داشته باشد ولي از عامل فرهنگ تهي باشد چگونه روند توسعه در انجا كند شده و حتي بعضي مواقع نتايج منفي هم مي دهد.
بارها و بارها شنیدهایم که امروزه گردشگری به یک صنعت تبدیل شده است و بسیاری از کشورهای دنیا سالها است که روی این مسئله سرمایهگذاری میکنند. درست است که جذب گردشگر و تبلیغات؛ نقش زیادی در این زمینه دارد اما باید این مسئله را نیز از یاد نبریم که با ورود گردشگر و تبلیغات نمیتوان به سودآور بودن این رشته اکتفا کرد زیرا آنچه درنهایت اهمیت دارد پایداربودن این روند است. با آنکه رسانهها به ابزار قدرتمندی برای معرفی جاذبهها تبدیل شدهاند اما همچنان تبلیغات فردی و جهانگردانی که از يك منطقه بازدید کردهاند، یکی از روشهای تاثیرگذار در ایجاد علاقه افراد ديگر برای دیدن منطقه است. تنها توشهای که یک گردشگر از سفر به یک منطقه همواره با خود همراه دارد، خاطره است و اگر این خاطرات برای او خوشایند باشند، اطرافیانش را برای سفر ترغیب میکند. به همین دلیل یکی از ضرورتهای گردشگری، آموزش بخشهای مرتبط با گردشگران است تا بتوانند با رفتاری اصولی و منسجم خاطره زیبایی را در ذهن مسافران ایجاد کنند. بااینحال بنظر میرسد، بسیاری از کسانی که در ارتباط مستقیم با گردشگران هستند آموزشهای درستی ندیدهاند زیرا مراکزی که برای این کار وجود داشته باشد، آنچنان کم و فاقد تاثیرگذاری لازم هستند که به نوعی میتوان گفت که مرکزی استاندارد و واحد وجود ندارد
جان سخن اين است كه اگر گردشگري روستايي به نحوي مناسب و برنامه ريزي شده و منطبق با معيار هاي انساني و فرهنگي مديريت گردد مي تواند محركي در فرايند توسعه يافتگي و حصول به پايداري توسعه در نواحي روستايي و نيز پايداري جوامع محلي در كليه زير شاخه هاي اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي و همچنين خود فعاليت گردشگري باشد. ﮔﺮدﺷﮕﺮي پيش از آﻧﻜﻪ ﻳﻚ ﺻﻨﻌﺖ وﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘـﺼﺎدي ﺑﺎﺷـﺪ،ﭘﺪﻳﺪه اي ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ اﺳﺖ و ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ در اﻳﺠﺎد ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻴﺪ.ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮔﺮدﺷﮕﺮ وﻣﻴﺰﺑﺎن در ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﻣﻘـﺼﺪ ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ وﺑﻼواﺳﻄﻪ ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد.ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﺻﺤﻴﺢ از اﻳﻦﺗﻌﺎﻣﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ توسعه اقتصادي براي ساكنين و همچنين موجب جذب بيشتر گردشگران به عنوان محلي امن براي گذران اوقات فراقت عمل خواهد كرد . در ضمن به جاي هزينه هاي سنگين تبليغاتي در صدا و سيما ، اينترنت و نصب پارچه و بنر در مكان هاي مختلف مي توان از ارزان ترين شيوه تبليغات كه توسط خود گردشگران صورت مي گيرد بهره گرفت اما نكته اي كه دغدغه من را براي نگارش اين سطور در پي داشته است در همين نكته مهم نهفته است. بنابراين ، نكاتي كه در ادامه مقاله مطرح خواهد شد بخشي از حقايقي است كه لازم مي دانم در اينجا مطرح كنم تا شايد تلنگري بر مسئولين و مردم منطقه لاويج باشد .
از ابتداي ايجاد وبلاگ لاويج هدفم جز انتشار مطالبي در زمينه تاريخ ، فرهنگ ، جغرافيا ، و تصاويري از طبيعت واقعاً بكر و زيباي اين خطه نبوده است و اين در حالي بود كه از همان سال ها نيز در جريان مشكلات زير ساختي، كمبود امكانات و مشكلات فرهنگي منطقه بوده ام و در نشست هاي خصوصي با دوستان و اشنايان هميشه از مهم ترين محورهاي بحث من بوده است اين را كساني كه با من برخورد داشته اند مي توانند به خوبي تاييد كنند. اما چند ماهي است كه پيام هايي توسط بازديد كنندگان سايت به كامنت وبلاگ فرستاده مي شود كه زيبنده مردم منطقه نيست. خوشبختانه يا متاسفانه بنده بعد از تاييد مطالب به انتشار انها اقدام مي كنم . و همين امر مرا بر آن داشت تا با انتشار اين مطالب در وبلاگ به كساني كه هنوز هم نيم نگاهي به لاويج و محيط آن دارند و در جهت رشد و توسعه منطقه تلاش مي كنند فعاليت هاي خود را به اين زمينه ها نيز معطوف دارند.
روحيات و رفتارهاي مردم منطقه لاويج از نظر مهمان نوازي و روابط گرم و صميمانه در نوع خود كم نظير است . شايد عده اي بگويند كه چون خودم اهل لاويج هستم بايد اينگونه از انجا تعريف كنم ولي شاهد مدعاي من گردشگراني هستند كه مدت بيشتري در منطقه اقامت دارند و يا داراي خانه و ويلا هستند. چرا كه از معدود مناطقي است كه اهالي با صفاي آن بسيار زودتر از انچه كه فكرش را هم بكنيد با مهمانان و گردشگران صميمي مي شوند كه معمولا با توجه به فرهنگ محافظه كاري كه در روستا ها حاكم است اين اتفاق در هر منطقه روستايي اتفاق نمي افتد و همچنين از هيچ چيز براي امنيت و راحتي مهمان خود دريغ نمي كنند. اما متاسفانه عده اندكي از مردم كه واقعاً در حد بسيار كمي هم هستند موجبات ازار و اذيت گردشگران مي شوند و به اعتبار و ابرو مردم منطقه لطمعه سنگين و جبران ناپذيري مي زنند.
و همين امر باعث مي شود تا برخي از گردشگراني هم كه در منطقه مورد بي مهري و بي احترامي عده اي انگشت شمار از مردم منطقه مواجه مي شوند از فضاي مجازي اينترنت استفاده كرده و تجربه هاي خود از مدت اقامت خود در منطقه را خودشان منتشر مي كنند. از همين جا به كساني كه دغدغه خاك لاويج ، فرهنگ لاويج ، تاريخ لاويج و در نهايت رشد و توسعه گردشگري لاويج را دارند گوشزد مي كنم كه حركت خاصي براي فرهنگ سازي مردم منطقه در نحوه برخورد با مهممانان و گردشگران انجام دهيد كه فردا دير است. زيرا هر كدام از اين گردشگران كه در منطقه تجربه منفي داشته باشند به عنوان ضد تبليغ عمل كرده و در نهايت موجب ضرر و خسران منطقه خواهد شد. امروز فردي در سايتي مطالبي خلاف روحيات و فرهنگ مردم منطقه درج مي كند و اگر به فكر چاره اي براي آن نباشيم فردا صدها و هزاران سايت و وبلاگ به انتشار اين گونه مطالب اقدام مي كنند. روي سخنم فقط و فقط با كساني است كه دغدغه منطقه لاويج را دارند اعم از فرهنگيان يا كساني كه خود را متعصب به منطقه و تاريخ آن مي دانند. تا به حال چند سمينار و همايش در سطح منطقه براي ترويج فرهنگ گردشگري ارائه شده است تا به حال چند كتاب براي رشد و اعتلاي فرهنگ بومي منطقه انتشار يافته است تا به حال چه كسي به انتشار كتابچه هايي در سطح مدارس در زمينه فرهنگ توريسم در منطقه لاويج اقدام كرده است و......
كارهايي كه مي تواند در اين زمينه صورت گيرد : 1- برگزاري همايش در زمينه توريسم روستايي و دعوت از صاحبنظران و انديشمندان اين رشته 2- برگزاري سمينارهاي متعدد در زمينه راهكارهاي تقويت فرهنگ توريسم 3- انتشار كتاب و كتابچه در سطح منطقه در زمينه ارتباط بين فرهنگ توريسم و توسعه آن 4- نصب تابلوها ، پارچه ها و بنر هايي در زمينه منشور اخلاقي ساكنين و گردشگران 5- ايجاد نشست هايي بين مسئولين ، نيروي انتظامي و معتمدين محلي براي ارائه راهكارهاي توسعه اخلاق گردشگري و6- اموزش نحوه رفتار صحيح با گردشگران به متصديان هتل ها ، سوئيت ها ، رستوران ها و ديگر اماكن توريستي .....
از دانشجويان، فرهنگيان ، جوانان دوستدار لاويج و همچنين قشر هاي مرفه و كساني كه از رشد توريسم در منطقه بيشتر از همه منتفع مي شوند و همچنين NGO هايي كه در سطح منطقه فعاليت دارند عاجزانه خواهش مي كنم پيگيري اين امور را در راس كارهايي خود قرار دهند.
و در نهايت ،گردشگری روستایی می تواند سهمی در متنوع سازی اقتصادی و توسعه پایدار داشته باشد و با ایجاد اشتغال و درآمد موجب توسعه مناطق توسعه نیافته گردد و اگر چه مشاغل مربوط به این صنعت خیلی تخصصی و پر درآمد نیستند، منافع بسیاری را نصیب روستاییان می کند. گردشگران برای اقامت، خرید کالاهای محلی و خدمات پول پرداخت می کنند. این پولها در فعالیتهای محلی جریان می یابد و موجب تحرک روستاییان در برآوردن نیازهای بازدیدکنندگان می شود. گردشگری روستایی با ایجاد اشتغال، افزایش سطوح درآمد، متنوع سازی فعالیتهای اقتصادی، افزایش سطح آگاهیهای اجتماعی و ایجاد روابط اجتماعی گسترده بین جامعه میزبان و میهمان به حفاظت از میراث فرهنگی و محیط زیست طبیعی کمک کرده و با جلوگیری از مهاجرت بی رویه و بهینه سازی بهره برداری از زمین به توسعه روستایی پایدارکمک می کند. بنابر اين از اين فرصت پيش امده بايد نهايت استفاده را برد
با ارزوي منطقه اي زيباتر و آبادتر
وحيد كياني
این وبلاگ با نگاهی انتقادی به پیامدهای منفی گردشگری در دهستان لاویج می پردازد. پیامدهایی همچون تغییر هویت فرهنگی - تخریب محیط زیست - از بین بردن اتحاد و همبستگی محلی و طایفه ای و .....